Schuilkerk
- Als u een stad langdurig moet belegeren, mag u haar boomgaarden niet vernietigen (Deuteronomium 20:19) Een beschaafde oorlog? De oorlog in Oekraïne is dichtbij. Niet alleen in geografische zin maar ook in andere opzichten. We hebben rechtstreeks met de gevolgen te maken door de Oekraïense vluchtelingen in ons land en door de extreme ontwikkelingen op de energiemarkt. Bovendien staat ook ons land voor keuzes: steunen we een kandidaat lidmaatschap van Oekraïne van de EU? Sturen we wapens? Welke dan? En hoeveel? En we maken ons zorgen: wat betekent deze oorlog voor onze voedselvoorziening en die in de rest van de wereld? En ook: gaat deze oorlog nog verder escaleren? Bij veel mensen is het Oude Testament niet populair als het gaat om oorlog en vrede. Wat worden er veel oorlogen uitgevochten en wat vallen er veel slachtoffers. Daar word je als Bijbellezer niet vrolijk van. Toch geloof ik dat ook het Oude Testament al een boodschap uitdraagt die een rem zet op de oorlogsvoering. Ik neem u graag mee naar een prikkelende tekst uit Deuteronomium 20. In dit hoofdstuk worden allerlei voorschriften gegeven met betrekking tot het voeren van oorlogen. Eén daarvan is dat Israël geen boomgaarden mag omhakken. Deels uit eigenbelang: u moet er zelf van eten, zegt vers 19. Maar hetzelfde vers geeft nog een reden: Is een boom soms een mens, dat u tegen hem moet strijden? Op zich is dat niet zo’n sterk argument. Je kunt het gemakkelijk weerleggen: nee, een boom is geen mens maar levert wel materiaal voor de bestrijding van mensen. De voorschriften in Deuteronomium zijn ook niet consequent. Expliciet stelt vers 20 dat bomen die geen vruchten geven wel omgehakt mogen worden om ingezet te worden voor de belegering van een stad. Zijn die bomen dan wel mensen waartegen gestreden moet worden? Toch blijft zo’n uitspraak hangen: Is een boom soms een mens? Er klinkt een meer algemene vraag in door: hoever wil je gaan in het voeren van je oorlog? Moet alles en iedereen eraan geloven? Gaat dan echt alles kapot? Of zijn er nog grenzen? Is er nog sprake van terughoudendheid en zelfbeheersing? Is er nog zoveel respect voor een boomgaard – hoeveel is daar niet in geïnvesteerd! – dat je die niet omhakt? Deuteronomium 20 is niet consequent: het argument dat vruchtbomen gespaard moeten blijven wordt niet ingezet om andere bomen te beschermen. Maar misschien is dat wel precies de clou. Als het gaat om een oorlog is het onmogelijk om consequent te zijn. Elke grens die je trekt heeft iets willekeurigs. Waarom alleen vruchtbomen sparen? Waarom alleen kinderen? Alleen vrouwen? Alleen burgers? Is het dan niet erg als volwassenen sneuvelen? Mannen? Militairen? Zelfs de meest ‘beschaafde’ oorlog zal nog steeds verschrikkelijk zijn. Maar laat dat er niet toe leiden dat je zegt: het maakt allemaal niet uit. Liever inconsequent bepaalde grenzen in acht nemen dan geen onderscheid maken en alle terughoudendheid laten varen. In Amos 1 krijgen de buurvolken van Israël er van langs. Niet om de oorlogen die ze gevoerd hebben maar om hoe ze zich in die oorlogen gedragen hebben. Ze hebben het oorlogsrecht, ook al was dat toen nog niet in conventies vastgelegd, geschonden door hun wreedheden. Met name het oordeel over Edom is van een huiveringwekkende actualiteit. ‘Dit zegt de Heer: Misdaad op misdaad heeft Edom begaan: ze hebben hun broeders met het zwaard achtervolgd, zonder enig medelijden. Hun woede was onverzadigbaar, ontembaar hun razernij. Daarom zal Ik mijn vonnis niet herroepen.’ Beschaafd zullen oorlogen nooit worden. Maar dat is geen excuus voor wie dan ook om ongeremd tekeer te gaan. ‘U mag de boomgaarden niet vernietigen.’ ds. Dirk Ophoff -
Schuilkerk
VAN DE DOMINEE
- Als u een stad langdurig moet belegeren, mag u haar boomgaarden niet vernietigen (Deuteronomium 20:19) Een beschaafde oorlog? De oorlog in Oekraïne is dichtbij. Niet alleen in geografische zin maar ook in andere opzichten. We hebben rechtstreeks met de gevolgen te maken door de Oekraïense vluchtelingen in ons land en door de extreme ontwikkelingen op de energiemarkt. Bovendien staat ook ons land voor keuzes: steunen we een kandidaat lidmaatschap van Oekraïne van de EU? Sturen we wapens? Welke dan? En hoeveel? En we maken ons zorgen: wat betekent deze oorlog voor onze voedselvoorziening en die in de rest van de wereld? En ook: gaat deze oorlog nog verder escaleren? Bij veel mensen is het Oude Testament niet populair als het gaat om oorlog en vrede. Wat worden er veel oorlogen uitgevochten en wat vallen er veel slachtoffers. Daar word je als Bijbellezer niet vrolijk van. Toch geloof ik dat ook het Oude Testament al een boodschap uitdraagt die een rem zet op de oorlogsvoering. Ik neem u graag mee naar een prikkelende tekst uit Deuteronomium 20. In dit hoofdstuk worden allerlei voorschriften gegeven met betrekking tot het voeren van oorlogen. Eén daarvan is dat Israël geen boomgaarden mag omhakken. Deels uit eigenbelang: u moet er zelf van eten, zegt vers 19. Maar hetzelfde vers geeft nog een reden: Is een boom soms een mens, dat u tegen hem moet strijden? Op zich is dat niet zo’n sterk argument. Je kunt het gemakkelijk weerleggen: nee, een boom is geen mens maar levert wel materiaal voor de bestrijding van mensen. De voorschriften in Deuteronomium zijn ook niet consequent. Expliciet stelt vers 20 dat bomen die geen vruchten geven wel omgehakt mogen worden om ingezet te worden voor de belegering van een stad. Zijn die bomen dan wel mensen waartegen gestreden moet worden? Toch blijft zo’n uitspraak hangen: Is een boom soms een mens? Er klinkt een meer algemene vraag in door: hoever wil je gaan in het voeren van je oorlog? Moet alles en iedereen eraan geloven? Gaat dan echt alles kapot? Of zijn er nog grenzen? Is er nog sprake van terughoudendheid en zelfbeheersing? Is er nog zoveel respect voor een boomgaard – hoeveel is daar niet in geïnvesteerd! – dat je die niet omhakt? Deuteronomium 20 is niet consequent: het argument dat vruchtbomen gespaard moeten blijven wordt niet ingezet om andere bomen te beschermen. Maar misschien is dat wel precies de clou. Als het gaat om een oorlog is het onmogelijk om consequent te zijn. Elke grens die je trekt heeft iets willekeurigs. Waarom alleen vruchtbomen sparen? Waarom alleen kinderen? Alleen vrouwen? Alleen burgers? Is het dan niet erg als volwassenen sneuvelen? Mannen? Militairen? Zelfs de meest ‘beschaafde’ oorlog zal nog steeds verschrikkelijk zijn. Maar laat dat er niet toe leiden dat je zegt: het maakt allemaal niet uit. Liever inconsequent bepaalde grenzen in acht nemen dan geen onderscheid maken en alle terughoudendheid laten varen. In Amos 1 krijgen de buurvolken van Israël er van langs. Niet om de oorlogen die ze gevoerd hebben maar om hoe ze zich in die oorlogen gedragen hebben. Ze hebben het oorlogsrecht, ook al was dat toen nog niet in conventies vastgelegd, geschonden door hun wreedheden. Met name het oordeel over Edom is van een huiveringwekkende actualiteit. ‘Dit zegt de Heer: Misdaad op misdaad heeft Edom begaan: ze hebben hun broeders met het zwaard achtervolgd, zonder enig medelijden. Hun woede was onverzadigbaar, ontembaar hun razernij. Daarom zal Ik mijn vonnis niet herroepen.’ Beschaafd zullen oorlogen nooit worden. Maar dat is geen excuus voor wie dan ook om ongeremd tekeer te gaan. ‘U mag de boomgaarden niet vernietigen.’ ds. Dirk Ophoff -